(LEFKOŞA) - BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin, taraflardan dört yeni geçiş noktası ile mayın temizliğini kapsayan "güven artırıcı önlemler" paketine cuma gününe kadar cevap vermelerini talep etti. Diplomatik kaynaklar, tarafların önerileri incelediğini ancak henüz uzlaşıya varılmadığını belirtti.
Her iki tarafın da paketi kabul etmesi halinde, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in himayesinde 2 artı 1 formatında liderler toplantısı gerçekleştirilebilir. Bu görüşmelerde ilerleme sağlanması durumunda, geniş katılımlı 5 artı 1 toplantısının yapılmasının da mümkün olabileceği ifade edildi.
Dışişleri Bakanlığı kaynakları, Hakan Fidan'ın yarın KKTC'ye çalışma ziyareti gerçekleştireceğini aktardı. KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile Başbakan Ünal Üstel, Fidan'ı kabul edecek. Fidan ayrıca Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu ile görüşecek.
Toplantılarda ikili meselelerin yanı sıra Kıbrıs sorununda son dönemde meydana gelen gelişmeler değerlendirilecek.
DÖRT GEÇİŞ NOKTASI VE MAYIN TEMİZLİĞİ
Diplomatik kaynakların verdiği bilgiye göre paket kapsamında Haspolat (Mia Milia), Kiracıköy (Athienou)-Gaziler (Pyroi)-Eğlence (Aglantzia), Akıncılar (Louroujina)-Limya (Lymbia) ile Kambo (Kambos)-Gemikonağı (Karavostasi) güzergahları bulunuyor. Kambo-Gemikonağı hattı, askeri bölge statüsündeki Erenköy (Kokkina) güzergahına alternatif olarak önerildi.
Kaynaklar, tarafların geçiş noktaları konusunda anlaşmaya yaklaştığını, ancak mayın temizliğinin kapsamı üzerinde henüz uzlaşma sağlanamadığını aktardı.
Güzergahların farklı ihtiyaçlara karşılık verdiği belirtildi. Gaziler üzerinden oluşturulacak Kiracıköy-Eğlence bağlantısı, Larnaka-Lefkoşa arasındaki yolu kısaltabilir. Erhürman, Haspolat ile Akıncılar-Limya güzergahlarının her iki toplumun ihtiyaçlarına hizmet edeceğini ifade etti.
Önceliğinin Kaymaklı veya Mağusa Kapısı'nda geçişin sağlanması olduğunu belirten Erhürman, mevcut öneriler sonuçlanmadan yeni güzergahları gündeme getirmeyeceğini de söyledi.
Paket, Ada'nın iki kesiminde ayrı ayrı 70 bin metrekarelik mayınlı bölgenin temizlenmesini içeriyor. Diplomatik kaynaklar, Kıbrıs Rum tarafının bu öneriye olumlu yaklaştığını bildirdi. Kıbrıs Türk tarafı ise temizliğin yalnızca belirlenen alanlarla sınırlı tutulmasını yeterli görmüyor ve daha geniş kapsamlı bir çalışma talep ediyor.
HOLGUIN TEMASLARINI SÜRDÜRÜYOR
Holguin, 29 Ekim-10 Kasım tarihleri arasında Ada'da bulunacak. 30 Ekim'de Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulides ile görüşen Holguin, 2 Kasım'da Erhürman'la bir araya geldi. Diplomatik kaynaklar, ANKA Haber Ajansı'na Holguin'in 4 Kasım'da Erhürman'la yeniden görüştüğünü ve 9 Kasım'da yapılması planlanan liderler toplantısı öncesinde çalışma yöntemini ele aldığını söyledi.
Holguin bunun yanı sıra Türkiye'nin Lefkoşa Büyükelçisi Ali Murat Başçeri, siyasi partiler, BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinin temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, Gençlik Teknik Komitesi ve eski Kıbrıs Türk lideri Mustafa Akıncı ile temaslarda bulundu.
Hristodulides, görüşmelerin yalnızca geçiş noktalarıyla sınırlı tutulmaması gerektiğini dile getirdi. Hristodulides'e göre BM çerçevesi, güven artırıcı önlemleri, müzakere yöntemini ve çözümün temelini birlikte ele almalı. Erhürman ise Holguin'in iki taraf arasında köprü kurma girişimini takdir ettiğini belirtti ve Hristodulides'in sunduğu ifade edilen 19 öneriye karşı çıktı.
Önerilerin kendisine yazılı biçimde ulaşmadığını söyleyen Erhürman, söz konusu maddelerin gerçekten 19 ayrı öneri niteliğinde olup olmadığını sorguladı. Erhürman ayrıca bu başlıkların iki buçuk ay içinde sonuçlandırılmasını gerçekçi bulmadığını ifade etti.
Erhürman, resmi müzakerelerin yeniden başlatılabilmesi için dönüşümlü başkanlık da dahil olmak üzere siyasi eşitlik ve Kıbrıslı Türklerin kararlara etkin katılımı konularını öne çıkarıyor. Hristodulides ise güven artırıcı önlemlerin yanı sıra müzakere yöntemi ile çözümün temelinin de ele alınmasını talep ediyor. Taraflar, bu şartlar çerçevesinde henüz anlaşmaya varmış değil.
Maraş ve Mağusa Limanı konusunda Erhürman, Mağusa Limanı'nın halihazırda faaliyette olduğunu söyledi. Erhürman, önceliğin 2004 Annan Planı referandumlarının ardından Kıbrıslı Türklere vaat edildiğini belirttiği AB Doğrudan Ticaret Tüzüğü'nün hayata geçirilmesi olması gerektiğini savundu.
ANKARA'NIN TUTUMU VE BM SÜRECİ
Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının aktardığına göre Türkiye, iki devletin yan yana varlığını sürdürmesini en gerçekçi çözüm olarak değerlendiriyor ve Kıbrıslı Türklerin egemen eşitliği ile eşit uluslararası statüsünün tanınmasını talep ediyor. Türkiye, Kıbrıslı Türklerin Ada'da eşit haklara sahip, özgür ve refah içinde yaşamasını desteklediğini de belirtiyor.
Kıbrıs Rum liderliği ise BM kararları temelinde iki toplumlu ve iki bölgeli federasyon modelini savunuyor.
Guterres ve iki lider, 15 Ekim 2024'te New York'ta bir araya geldi. BM, toplantının sonrasında nihai çözüme ilişkin ortak bir zemin bulunmadığını duyurdu. 2025 yılında taraflar arasında iş birliği yapılabilecek alanları belirlemek ve güven tesis etmek amacıyla yeni bir süreç başlatıldı.
Cenevre'de 17-18 Mart 2025'te gerçekleştirilen ilk genişletilmiş toplantıda altı başlık belirlendi. Taraflar, 16-17 Temmuz'da New York'ta sürecin kaydettiği ilerlemeyi değerlendirdi. Bakanlık kaynakları, o tarihe kadar yeni geçiş noktaları konusunda ilerleme sağlanamadığını bildirdi.
Guterres, 27-29 Temmuz 2026 tarihlerinde gerçekleştirdiği Kıbrıs ziyaretinde iş birliği başlıklarındaki çalışmaların hızlandırılmasını istedi. Hazırlıkların tamamlanmasının ardından 5 artı 1 toplantısının yapılabileceğini belirten Guterres, sonuç alınamayacak bir toplantı istemediğini vurguladı. Şu anda gündemde bulunan geçiş noktaları ve mayın temizliğine ilişkin öneriler, tarafların bu toplantı öncesinde somut adımlar konusunda uzlaşıp uzlaşamayacağını ortaya koyacak.
ANKARA VE LEFKOŞA'DAKİ DİPLOMATİK TEMASLAR
Holguin'in Ankara ile görüşmesi, Kıbrıs Rum yönetiminin tepkisine neden oldu. Diplomatik kaynaklara göre BM temsilcisi, Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay'ın ilettiği mesajı almak amacıyla Başçeri ile görüştü. Holguin, görüşmenin hedefini açıkladı ve Hristodulides'e bilgi verdi.
Kıbrıs Rum Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, BM temsilcilerinin Güvenlik Konseyi kararlarına uygun hareket etmesi gerektiğini belirterek görüşmeyi "kabul edilemez" ve "talihsiz" olarak nitelendirdi.
Holguin'in cuma gününe kadar yanıt beklemesi ve Fidan'ın yarın gerçekleştireceği ziyaret, 9 Kasım'da yapılması öngörülen liderler toplantısından önceki döneme denk geliyor. Fidan'ın Erhürman, Üstel ve Ertuğruloğlu ile görüşmelerinde ikili meseleler ile Kıbrıs'ta son dönemde yaşanan gelişmeler gündeme gelecek. Ziyaret, tarafların öneri paketi üzerinde uzlaştığı anlamına gelmiyor.
Diplomatik kaynaklar, görüşmeler devam ederken henüz anlaşmaya varılmadığını ifade etti.
Tarafların önerileri kabul etmesi halinde, Guterres'in de katılacağı üçlü bir görüşme düzenlenebilir. Bunun ardından Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ile iki liderin katılım sağlayacağı 5 artı 1 toplantısı gündeme gelebilir. Öncelikle tarafların geçiş noktaları ve mayın temizliği konusunda anlaşması, ardından müzakere yöntemine ilişkin görüş ayrılıklarını ele alması gerekiyor.
